Władysław Łokietek

00:00:00: Dynastie.

00:00:08: Zapraszają Waldemar Łazuga

00:00:11: i Jacek Butlewski.

00:00:13: Tropem europejskich

00:00:15: rodów panujących.

00:00:18: Studiowitam profesora Waldemara Łazuga.

00:00:21: Dobry

00:00:22: wieczór.

00:00:23: Dzisiaj domykamy piastów, ponieważ w poprzednich naszych... Dynastiach troszkę wykroczyliśmy poza granice piastowskie, żeby powiedzieć o Węgrach, żeby powiedzieć o Austriakach, o tamtejszych dynastiach niemalże już zapomnianych, a dzisiaj powrót do Polski, późno piastowskiej.

00:00:40: I na sam początek łokietek niewysokiego wzrostu, ale początkowo książę, który można by powiedzieć... Tak używając dzisiejszych słów, robił karierę często po trupach, mówiąc dosłownie, bo ci kolejni władcy jego konkurenci pod koniec rozbicia dzielnicowego padali jeden po drugim, a on troszkę można powiedzieć przejmował ich tereny.

00:01:03: No i w końcu koronowany władca.

00:01:06: No tak, i zacznijmy od tego, że bardzo powiększony przez Jana Matejkę.

00:01:13: To jest tak po dziedzinie, że jeśli Polak chce sobie wyobrazić jakiegoś wczesnopiastowskiego księcia czy króla, to prawie na pewno wyobraża sobie wizerunek i anamatyjki.

00:01:26: My wierzymy, że oni tak wyglądali, że tak wyglądał Chrobry łokietek.

00:01:30: No mamy przynajmniej dwa poczty królów i ten baczarelego, ten oświeceniowy przedstawia łokietka z Gowina, czyli łokietek jest naprawdę mały.

00:01:41: połowę kadru zajmuje i nie wygląda na wielkiego rycerza i wielkiego władze.

00:01:46: No, Leba Ciarelli był dalej od polskiej mitologii i nie miał takiej intensji portretując władców polskich, jaką miał niewątpliwy Jan Matejko.

00:01:56: Oni mieli być przedstawieni, przynajmniej niektórzy z nich jako wodzowie narodu, jako budowniczy państwa.

00:02:04: musiała być w nich siła.

00:02:06: To musiały być wizerunki, kontrafekty, podobizny, rokwętne.

00:02:11: Miałby przemawiać do wyobraźni.

00:02:12: Proszę sobie przypomnieć, myślę, że nasi słuchaczy nie będą mieli z tym żadnego problemu.

00:02:18: Jak wygląda łokietek?

00:02:20: On jest potężny.

00:02:21: To łokietek

00:02:22: nie pasuje w ogóle.

00:02:23: On zajmuje cały kadr.

00:02:25: On jest rycerzem.

00:02:27: No tak jakby wielkie wojny prowadził, wielkie zwycięstwo odnosił, powiedzmy od razu w dwóch przypadkach.

00:02:32: to jest nieprawda, on ani wielkich wojen nie prowadził, ani wielkich zwycięstw nie odnosił.

00:02:37: I to i tam to stracił, prawda, bo chociażby pomoże.

00:02:39: No tak,

00:02:40: no tak, no tak.

00:02:41: No ale miał taką politykę historyczną Matejko, genialną w tym sensie, że naprawdę my mu wierzymy, że to tak było, że on tak musiał wyglądać, że prawdopodobnie tak wyglądał, ale jaka się intencja za tym kryje?

00:02:58: No kryje się też taka, że oczywiście przezwyciężył rozbicie, ta korona to jest korona przezwyciężenia, czyli takie zwycięstwo władzy królewskiej, centralnej nad Rozbiciem, które trwało, miejmy świadomość.

00:03:14: Dwieście lat.

00:03:15: To jest więcej niż trwały rozbiory.

00:03:18: To jest czas, kiedy mamy nadal piastów śląskich, mamy nadal piastów kaliskich, kujawskich, poznańskich, ale oni się już od siebie bardzo, ale to bardzo różnią.

00:03:29: I śląsty nieszczególną estymą, darzyli łokietka, tak można powiedzieć.

00:03:33: No i to też dlatego, że podobnie jak Wielkopolscy, Kaliscy, Poznańscy uważali łokietka za najmniej predystonywanego do degrania największej roli.

00:03:43: Chodzi o to, że on był brzeski, brzesko-kujawski, powiatowy, jak potem historycy mówili, albo kieszonkowy, jak być może współcześni, już mówili nieduży, a w dodatku maniery miał nieszczególne niespecjalne.

00:03:58: To był okrutnik Matejko, jego okrucieństwa poza może groźną.

00:04:05: nie oddał, ale my to wiemy i mamy źródła całkiem spore, że śmierć, przestępstwa i zbrodnie szły za Władysławem Łokietkiem i to właściwie od samego początku.

00:04:20: W dodatku on się pojawił wtedy na arenie historii Polski, kiedy.

00:04:25: Znaczna część piastów wielkopolskich, dodajmy poznańskiego i kaliskiego i śląskich, była pod wielkim urokiem przemyślidów, którzy wydawali się dosyć oczywistą alternatywą dla kogoś takiego jak łokietek.

00:04:41: Łokietek został przegnany przez Wielkopolan, no i uciek stąd, potem był wielokrotnie przeganiany przez Małopolan.

00:04:48: I stamtąd też uciek, po czym wrócił.

00:04:57: To jest człowiek, który raz po raz coś przegrywa, ale permanentnie z wielką konsekwencją dąż do tego, aby tę władzę objąć i rywali pokonać.

00:05:05: Co mu się udaje, tylko że sposób, w jaki on to robi, dzisiaj zwłaszcza u niektórych czytelników, jeśli bym chciał czytać źródła, no budzi zgorszenie.

00:05:15: To zgorszenie było dosyć jednak znane za Matej, kim Matej Kroskodilun brał lekcje u najwybitniejszych mediewistów.

00:05:22: On to wszystko wiedział.

00:05:24: Ale jest też coś takiego, to każdy może przeczytać dziś.

00:05:29: Severna Dłchińska napisała i opracowała takie obrazki i pieśni o władcach polskich.

00:05:35: To się ukazało pod koniec XIX wieku w Poznaniu zresztą.

00:05:39: I to przez jakiś czas był taki poczet królów i krążąt polskich.

00:05:42: W tym, że rysunki były oryginalne, a nie Matej Koski, ani Nieba Czerzelego, jeszcze inne, właściwie symboliczne.

00:05:48: Otóż Mieszko ma tam... Bodaj najdłuższą pieśń, ta pieśń jest jednocześnie programem łokietkowym.

00:05:56: Co to znaczy?

00:05:56: To znaczy autorka tej pieśń opowiada słowami łokietka jego modlitwę do Boga.

00:06:03: I tam jest modlitwa o lepszego anioła stróża, że on musi mieć lepszego, że on chciałby z dzikości zrezygnować.

00:06:11: że wiele miał grzechów, za które Pana Boga przeprasza.

00:06:14: I to nam wiele mówi.

00:06:15: I to nam wiele mówi, to nam wiele mówi, bo to jednak było wiadomo, że zarówno śmierć Wacława II, jak i III Wołomuńcu, mogła być za sprawą łokietka, ale były gorsze jeszcze czyny.

00:06:27: No, cały ten bunt w Krakowie, który on bezwzględnie stłumił, no zawsze można było powiedzieć, to był bunt patrycatu niemieckiego, ale tak naprawdę to nie chodziło, patrycat niemiecki, tylko chodziło o tych, którzy nadal uważali, Luchsemburgowie po Przemyślidach są lepsi niż Kieszonkowi, władzy, no zwłaszcza Brzeskoku Jawscy, bo trzeba tutaj wiedzieć, że w porównaniu z takim Henrykiem Probusem na przykład, czy Henrykiem Brodatym, to on był nikim.

00:06:53: Tam ci mieli i wspaniałe parantelenowecy, książęca Świdnicy mieli parantelon, się z Andy Gevenami już łączyli.

00:07:01: No i teraz, jakaś część ma Polski uważa, że nie mamy Przemyślidów, no to mamy Luchsemburga.

00:07:06: Luchsemburgowie byli bardzo... Pod tym względem akuratni, bo zaczęli się rządzić z przemyślitkami, no jeśli my mówimy o dynastiach.

00:07:14: to już się wielokrotnie z tym spotykaliśmy, że właściwie jedyną polityką państwa była polityka dynasyczna.

00:07:22: Dynastia otwierała możliwość powiększenia terytorium.

00:07:26: Czyli oni inwestowali w to.

00:07:28: W posagu na przykład.

00:07:29: Oczywiście, że inwestowali.

00:07:31: A łokietek nie za bardzo.

00:07:32: I to tak.

00:07:33: nie miała tutów.

00:07:34: Nie miał kart.

00:07:35: Powiedzmy sobie szczerze.

00:07:36: Nie miał kart.

00:07:38: przy Luxemburga i wcześniej w Przemysłynach nie miał kart.

00:07:40: No ale on jednak tę batalię wygrał.

00:07:44: On wygrał walkę wewnętrzną, niekoniecznie zewnętrzną, ale wewnętrzną.

00:07:47: wygrał, bo koniec końców wyszło na to, że on został na placu boju.

00:07:54: Te wszystkie zgony są...

00:07:57: Łącznie z przemysłem, drugim królem ze Wielkopolski.

00:07:59: Tak, są takie...

00:08:01: Niejasne.

00:08:03: O niejasne.

00:08:03: W ogóle to się nie wresło krótne.

00:08:05: On tam się dopuszczał... Ma cabrycznych zbrodni.

00:08:08: Są opisy tego, jak on potraktował opozycję.

00:08:10: Tam ćwiartowanie, oślepianie, obcinanie wargi, uszun, ręki, nosa itd.

00:08:22: My musimy stale pamiętać, że jakkolwiek ci królowie wydają w sytuacji piękni na obrazkach, to przeważnie za nimi stało okrucieństwo, bratobójstwo, które jest powszechne wtedy.

00:08:33: A już takie tam względy, że ktoś się z czymś kuzynem naprawdę raz były ważne w polityce dynastycznej na przykład, ale niekiedy były zupełnie nieistotne.

00:08:44: Można było na to spuścić zasłonę milczenia.

00:08:47: I bo kiedy ktoś jest taki, no ale znowu warto by przypomnieć, że mamy do czynienia wtedy z Polską, która składa się właściwie z dwóch części.

00:08:55: Wyłącznie z dwóch.

00:08:57: Wielkopolski, Małopolski.

00:08:59: Jest coś urzekającego w tym, że na starszych mapach Te dwie części Polski są zaznaczone intensywniejszym kolorem.

00:09:09: A w poczcie, o którym wspomniałem, Severyny Dłuchińskiej stale powtarza się motyw graficzny, katedry w Gnieźnie i Wavelu w Krakowie.

00:09:20: To miało być skrót Polski.

00:09:22: To była tak zwana Polska właściwa, no bo pamiętajmy, że nie mieliśmy wtedy już.

00:09:26: Przemysł jeszcze miał, ale łokietek już nie.

00:09:29: Już nie mieliśmy pomoże.

00:09:30: On tam próbował je odzyskać od Askańczyków.

00:09:32: Ostatecznie, jak zwał, tak zwał.

00:09:35: On zaprosił Krzyżaków, żeby Askańczyków i Waldamara Askańskiego pokonali.

00:09:41: Brandenburgczyków mieli pokonać Krzyżacy za pieniądze łokietka.

00:09:44: Oni rzeczywiście się pokonali za pieniądze łokietka, tylko potem upominali się o te pieniądze.

00:09:50: Inna sprawa, że gdyby nawet im zapłacił, bo tego chyba nie umiem rozstrzygnąć, że on w ogóle nie zapłacił czy zapłacił część, ale nawet gdyby, nawet gdyby zapłacił, to o nim coś uprzetomnił, Krzyszako.

00:10:03: Myślę, że Krzyszacy powinni postawić mu pomnik.

00:10:06: Oni nie mieli się gdzie znaleźć, bo to niby się w mioglu dobry tam... Nie bardzo się udało, ale jak zobaczyli łyście Wisły, jak zobaczyli tamte tereny.

00:10:17: Wreszcie, wreszcie, no to zrobili coś błyskawicznego.

00:10:21: Przecież oni przez długie lata mieli w Wenec i Stolice.

00:10:23: Teraz po roku już, już byli w Malborku, który nie wyglądał oczywiście w XIII i XIX roku, ale to było dla nich oczywiste, że muszą... Tu zaczynę ci tutaj prowadzić odtąd swoje gospodarstwo.

00:10:37: Mówię gospodarstwo, bo stworzy i najnowocześniejsze państwo w Europie, ale to był tylko wracając.

00:10:42: On też jednak, jak już pokonuje opozycję, dynastycznie kombinuje z wielką inteligencją.

00:10:50: On tak jakby zrozumiał te swoje błędy.

00:10:52: Może w tej opowieści, że prosił lepszego Anioła Stróża, żeby się pozbył dzikości, ta dzikość mu przeszkadzała, no to jednak ambicje miał.

00:11:01: Widać całkiem spory, bo na przykład swoją córkę z wielkim sukcesem wydał za mąż.

00:11:08: Nie za byle kogo za Karol Albert, a z dynastię Andę Gawęńską.

00:11:12: To jest odnoga kapetyngów.

00:11:14: Znaczy zrobił... Znaczy

00:11:15: za chwilę ta dynastia Andę Gawęńska będzie miała znaczenie.

00:11:17: Tak

00:11:18: jest, ale ta okretkówna była, widać po ojcu, sprytna.

00:11:22: Mamy o to taką sytuację, że on już jest z Andę Gawę nami.

00:11:29: On był z Andegawy nami przeciwko Luxemburgom, ale to już mniejsza.

00:11:32: Już kombinował.

00:11:33: W dodatku Kazimierza swojego syna też nieźle orzeniu, bo z Giedy Minowiczówną, a Doną później Anną.

00:11:42: Czyli jakby wschód i zachód, no bo zachód to jest w tym przypadku południe, a wschód to wiadomo to jest Litwa.

00:11:47: Co miał po przodkach trochę z takiego myślenia dyplomatycznego, strategicznego?

00:11:53: Wtedy tak wszyscy myśleli, jeśli mamy minute czasu, to wykorzystam ją na to, żeby uprzytomnić sobie i wszystkim słuchającym przede wszystkim, że nie było wtedy innej polityki poza taką, którą dzisiaj byśmy nazwali nieco przesadzającym atrymonialną.

00:12:10: Na przykład mieliśmy wielokrotne zarenczyny.

00:12:12: Wielokrotne zarenczyny.

00:12:13: to były takie jakby preliminaria.

00:12:15: Można się było z tych zarenczyn wycofać.

00:12:18: Ale to już dawało nadzieję, że jeśli my tutaj się w jakiś sposób połączymy.

00:12:22: No to... to na przykład... coś dobrego z tego wyjdzie, albo w posagu coś dostanie, albo jakiś pożytek polityczny z tego wyniknie.

00:12:35: Właściwie wszystkie małżeństwa są pod tym kątem zawierane i nie muszę mówić, że o żadnej miłości mowy nie ma, no z jednym może wyjątkiem, że się Jadwiga zakochowała w Wilhelmie Habsburku, to prawda.

00:12:50: oni byli dziećmi, jeśli się poznali, to można mówić o jakiejś miłości, takiej jak my to dzisiaj rozumiemy, ale wszystkie inne małżeństwa Był typowo polityczny, no i łokietek, gdy do tej korony doszedł, no był już.

00:13:01: królem.

00:13:02: i za to tylko, że jednak królem został.

00:13:06: Na dłużej niż przemysł.

00:13:08: Oczywiście.

00:13:09: Po przemysł

00:13:09: tylko na chwilę.

00:13:10: Tak, i że jakąś taką politykę dynastyczną, która dużo dała, no bo, no bo potem mieliśmy ludwika węgierskiego, nie wszystkie, nie każdemu się to podobało, a rządy Elżbiety Łokietków, nie jeszcze mniej, ale zaczynamy grać na trochę większej szachownicy, bo czego się przede wszystkim bano, czego się Piastowie Śląscy bali, że łokietek kieszonkowy.

00:13:36: Książę Brzesko-Kujawski nie jest w stanie zrozumieć, jakie tutaj panują reguły i prawidła.

00:13:43: Oni mieli go w pogardzie.

00:13:44: To wyraźnie.

00:13:45: On był o nich gorzej wykształcony, on nie miał takich koneks, jak oni.

00:13:49: Zwłaszcza powtarzam piastowie śląscy, bo jeśli mielibyśmy teraz spuentować, co się z piastami stało, no to mogę powiedzieć jedno, a resztę w następnym odcinku, że... Piastowie są wśród nas, ale jest pewnym paradoksem, że ci, którzy mają najlepszą genalogię, najlepszą, bo udokumentowaną, nie wynikający ze statystyki z demografii, tylko ze źródeł historycznych, noszą dzisiaj wielkie nazwiska, cudze głównie niemieckie.

00:14:27: i o tym może.

00:14:28: Następnym razem.

00:14:29: I następnym razem za dwa tygodnie opowiemy także o ostatnim z dynastii piastów, który nosił koronę Kazimierzu Wielkim.

00:14:38: Ale to za dwa tygodnie.

00:14:39: bardzo dziękuję.

00:14:40: Naszym gościem był prof.

00:14:41: Waldemar Łazuka.

00:14:43: Bardzo dziękuję.

00:14:55: Dodanie odcinka do swojej listy lub pozostawienia komentarza.

00:14:59: Zapraszamy też do słuchania programów Radio Poznań i na stronę www.radiopoznan.fm.