Bolesław Krzywousty

00:00:00: Podcast Radia Poznani Dynastie Zapraszają!

00:00:18: W naszym programie od kilku tygodni z profesorem Waldemarem Łazugą rozbieramy naczynniki pierwszych władców piastowskich.

00:00:26: Dwa tygodnie temu mówiliśmy o Bolesławie Śmiałym, wspomnieliśmy o jego bracie Władysławie Hermanie, a dzisiaj książę Bolesław Krzywołusty, który nie był królem, chociaż moim zdaniem spokojnie mógłby być.

00:00:40: Witam Panie Profesorze.

00:00:41: Dzień dobry.

00:00:41: Ta korona jakoś tak jak się uczymy historii chociażby w pierwszych klasach podstawówki to tak chcielibyśmy dorysować.

00:00:48: Przynajmniej ja miałem taki odruch w pierwszej maistyczności z pocztem królów Polski.

00:00:54: Tak by się chciało o temu Krzywołstemu koronę dodać.

00:00:57: Dlaczego jej nie zdobył?

00:00:59: Ponieważ Bolesław Krzywołsty to jest mimo tego, że występuje w trójce wielkich Bolesławów.

00:01:06: Absolutistów wedle pewnej teorii.

00:01:09: jest człowiekiem zupełnie innym od swoich poprzedników i właściwie nawet filozofię polityczną reprezentuje inną.

00:01:14: Wolesława Krzywołustego Matejko namalował w pozie rycerski, on jest w ogóle w zbroi śmiałych, Krzywołusty, to jakby to było jedno i to samo, ciąg dalszy, czyli ta sama polityka, czyli wielka polityka i taki horyzont, który powinien uprawniać do starań o koronę.

00:01:34: On się okorony może i starał, ale to jest zupełnie inna historia.

00:01:40: Mógłbym powiedzieć, że jeśli Gal, Anonim, jeśli potem Lelewell powtarzali, że zacierając tę różnicę, że to jest ostatnie z wielkich Bolesławów, ale ten, który jako ostatni bronił dawnych wolności Polski, no to dlatego, że zakładali, stary chciałbym o tym mówić, ponieważ uważam tę rzecz za kapitalnie ważną, że Polska miała za pierwszych Bolesławów, ustrój jakiś zupełnie nieprawdopodobnie śliczny.

00:02:07: To znaczy gmino władczy, że nadal mieliśmy króla albo księcia, w tym przypadku mamy księcia, a nie króla, no ale były wiece i że to nie tak, jak gdzie indziej, że ta władza była surowa, taka monokratyczna właśnie skupiona na królu, na księciu, a u nas było inaczej.

00:02:25: Przeświadczenie obsesyjne o tym, że nasze początki są równościowe, demokratyczne, parlamentarne, czyli wiecowe, bo to wiec miał być Początkiem wszystkiego było tak mocno zakorzenione, że Joachim Lelewel właściwie zapewnik przyjął, że my mieliśmy ustrójów gminowładczy i tego ustróju gminowładczego miałby bronić jako ostatni krzywo ustych.

00:02:46: Ostro bronić, no bo potem to już było można władztwo i rodzaj pewnego elitaryzmu, który nas zgubił na końcu.

00:02:58: W tej perspektywie krzywousty dla nas, jeden z największych władców i taki zadziorny ostry, miałby być obrońcą teorii gminowładczej.

00:03:08: To się, szczerze mówiąc, specjalnie dobrze nie składa i byli tacy, jak Michał Bobrzyński, jak Szychowa Krakowska, którzy uważali, że odwrotnie.

00:03:18: Ja też jestem tego zdania.

00:03:19: Nie mamy żadnych źródeł, które by przekonujące świadczyły o jakimś ustroju gminowładczym.

00:03:25: Ten wiedz zawsze był, ale prawie wszędzie podobne wiedzy były, to nie one decydowały o polityce.

00:03:31: Założenie, że ten wiec miał duże znaczenie, a królo wiele mniejszej, że właściwie on był wykonawcą tego gminu władztwa jest założeniem niesłusznym, nie udokumentowanym.

00:03:39: źródłowo, ale to była opowieść.

00:03:41: Czyli król trzymał w garści.

00:03:43: Król trzymał władztwo.

00:03:44: I dlatego Michoba Brzyński mówi odwrotnie, że jeśli Polska wtedy dobrze się miała, mimo wszystko, no wyszła z tych różnych tarapatów, organizację kościelną z Europejzowała się, znalazła się w obrębie świata chrześcijańskiego, to dlatego, że ona wtedy Była jak ten świat, miała królów absolutystów, a zwłaszcza tych trzech, trzech pierwszych bodysławów, to byli tacy potężni królowie, którzy wojowali, no niektórzy przeginali, trochę w jedno albo w drugą stronę, jak śmiały, ale oto mamy krzywół z tego.

00:04:13: i właśnie tu jest ten... urok o powieści o Krzywo Ustym wedle historyografii krakowskiej.

00:04:19: I wedle do tego nurtu, który chętnie wspieram, że Bolesław Krzywo Usty, będąc absolutistą, to znaczy niewątpliwie on nie musiał się liczyć z możno-władcami, aż w takim stopniu, że ci możno-władcy mieli jakieś zaplecze w postaci wieców i gmino-władstwa, nic z tego.

00:04:36: To były nadal rządy monokratyczne, jednoosobowe, ponad wszeloko-wątpliwość.

00:04:40: Bo Brzyński nazywał tych rządów patriarchalnymi, jest taki patriarchalny.

00:04:45: i on wszystkim rządzi, ale jest pewna różnica.

00:04:48: Bolesław Krzywousty swoje przeszedł.

00:04:50: Bolesław Krzywousty miał w głowie przypadek Bolesława Śmiałego, oczywiście i Chrobrego.

00:04:55: To jasne.

00:04:56: Galononim o wszystkim pisał, o jednym, drugim, trzecim, ale najbliżej był Krzywoustego.

00:05:01: i dlatego Krzywoustym wiemy najwięcej.

00:05:03: Nawet jeśli te słynne strofy, jaki to postęp nastąpił za Krzywoustego, bo tam kiedyś to te ryby były solonej, a teraz to my pluskające w morze łowimy, co miało oznaczać, że Polska i jest zupełnie gdzie indziej.

00:05:19: No

00:05:19: chciał się przypodobać władcę.

00:05:21: Tak jest, tak jest.

00:05:22: Ona była gdzie indziej, ale za sprawą jednak pewnej mądrości Krzewoustego.

00:05:27: Krzewousty też miał za sobą nieprzyjemną rozprawę, która mogła się dla niego skończyć.

00:05:33: Tragicznie.

00:05:33: Zbigniew.

00:05:34: Brat.

00:05:34: Brat Zbigniew.

00:05:35: Którego oś... Panie profesorze,

00:05:36: o co chodzi ze Zbigniewem?

00:05:38: Bo tutaj Zbigniew nie jest pokazywany w zestawieniach, pocztach na pierwszym planie, jest gdzieś tam w tle.

00:05:44: Kiel był Zbigniew?

00:05:45: No więc właśnie to jest... Nawet co to imię jest bardzo dziwne, no bo Zbigniew to w naszej tradycji nie ma, bo Zbigniew może pomat, co od Zbysławy, no różnie ludzie kombinują.

00:05:55: W ogóle chodzi o to, że to małżeństwa piastowskie, no tak najszybciej mówiąc i najkrócej.

00:06:00: To one mogą wyglądać tak lub siak.

00:06:02: wyglądały na dwa sposoby.

00:06:03: Niektórzy i biskupi akceptowali, jeden nie akceptowali drugi, ale byli też tacy, którzy akceptowali jeden i drugi.

00:06:09: My musimy sobie z tego zdać sprawę, że to są zupełnie inne epoki.

00:06:13: No i Zmigniew był starszy.

00:06:15: Dodatku on naprawdę całkiem się dobrze zapowiadał i miał swoich zwolenników.

00:06:21: Więc po to powstała taka legenda.

00:06:23: Pod wpływem galanonima, że energia była po stronie tego młodszego, bo on już jako tam młodych chłopak polował, a nawet na wyprawy na morawy.

00:06:33: Gals tworzył taką opinię, że jeden był zwolna, drugi ospały.

00:06:39: Zobojętniały, nieprzejęty sprawami państwowymi.

00:06:42: Ja bym raczej co innego w tym punkcie powiedział, bo każdego badacza nastrojów idę i co uderzyć musi.

00:06:49: Umarło.

00:06:50: powiedzenie w języku polskim, które kiedyś dobrze się miało i to nie tylko w średniowieczu, że żaden panujący nie lubi krewnych, w innej wersji żaden książę nie lubi braci.

00:07:00: Co miało oznaczać, że krewnia zwłaszcza brat z prawego lub nieprawego łoża jest problemem.

00:07:07: Jest problemem, bo zawsze zanim może stanąć jakaś grupa, już nie mówię, że on sam ma tytuł, żeby się upomnieć.

00:07:13: Był tutaj

00:07:14: w przypadku

00:07:14: starszy.

00:07:15: Był starszy, ale wtedy jeszcze zasady senioratu nie było, ona się pojawiła trochę później.

00:07:20: Chociaż

00:07:21: w naturalny sposób można by wskazywać tego starszego jako bardziej gotnego

00:07:25: koronę?

00:07:25: No dojrzalczego na przykład i tak dalej, i tak dalej.

00:07:29: Krzywousty, powiedzmy, że wojownik, przyjmimy nawet, że miał bardziej stanowczy charakter.

00:07:35: On najzwyczajniej oślepił Zbigniewa, on go usunął z pola.

00:07:39: Nie wiemy za dużo, nie wiemy w ogóle, to są średniowieczne czasy, więc tych źródeł jest niedużej, o co tam dokładnie poszło i w jaki sposób.

00:07:45: Trochę wiemy, trochę nie tyle co go on napisał, ale gara też trzeba umieć czytać.

00:07:49: Generalnie chodzi o to, że on... Po tej zbrodni odbył pokutę.

00:07:54: On nie dał się wypędzić.

00:07:55: On wyraził szczery żal.

00:07:57: On nawet pewne gesty wykonywał takie, że on grzech wielki popełnił, ale teraz żałuje.

00:08:01: On myślał mi z dobrym stosunkiem z kościołem.

00:08:09: Mógłbym powiedzieć, że jeśli chodzi o takie myślenie polityczne, cokolwiek nowożytne, to on jest o wiele bliższy tej nowożytności niż ktokolwiek,

00:08:18: bo

00:08:19: on jest polityk, oczywiście on też jest wojownikiem, to pewne.

00:08:25: Całe pomorze szczecińskie, całe pomorze słupskie, no tak nazwijmy środkowe i gdańskie, to co do pewnego stopnia obszary kojarzone z nim.

00:08:34: Mówimy on tam dotar, na podporządkował sobie, na ogólnie mówimy jak podporządkował i na jak długo.

00:08:41: A w ogóle te opisy są zabawne.

00:08:42: Na przykład zdobył pomorze, a po po czym zajęł dwa grody.

00:08:45: No to jak zajęł dwa grody, to nie opanował jeszcze pomorze.

00:08:48: I nie podwił, ale to tak wyglądało.

00:08:51: Potem on się cofa i zajmuje te graniczne grody, tak jakby się uczył i przez cały czas raczej chodzi mu o fakt, a nie o interpretację.

00:09:01: On jest do pewnego stopnia jakimś przedziwnym pragmatykiem, bo być może był taki moment, kiedy mógł szczecińskich władców, gryfitów skłonić do poddania się, bo on tego nie zrobił.

00:09:12: On uprawiał coś, co uprawiał też już chrobry, tylko my sobie z tego nieraz prawie nie zdajemy, czy śmiały.

00:09:17: To w języku tych historyków się czasem nazywa dependencjami, czyli zależnościami.

00:09:23: Obok Polski, która wciąż składała się głównie z Wielkopolski i Małopolski, były różne dependencje, na przykład Śląsk, który mieliśmy, ale na zasadzie trybutarnej, czyli musieliśmy płacić trybut.

00:09:34: Po może też mieliśmy na zasadzie takiej dependencji, zwłaszcza to szczecińskie.

00:09:39: Już nikt nie wie na przykład po dziś dzień, z czego to mianowicie złożył hołd lenny cesarzowi, a jakże Bolesław Krzywałósty.

00:09:48: Bo inniu wynos pomoża tylko, a drugi mówi ono chyba jednak całej Polski, ale on ten hołd złożył.

00:09:54: Co więcej, starał się o bardzo dobry stosunki z cesarzem.

00:09:58: I je miał.

00:09:58: Dzięki temu nawiasy mówiąc mógł myśleć o Wolinie, uznanie i orugi.

00:10:03: Chyba się wyprawia w tamtą stronę, skoro wydał swoją siostrę albo córkę.

00:10:07: nie pamiętam za Magnusa Duńskiego.

00:10:10: Wynalazkiem Bolesława Krzywoustego bez wątpienia jest podział na dzielnice.

00:10:16: Można tak w ogromnym skułcie powiedzieć,

00:10:17: o co chodziło z tym przed ciałem.

00:10:18: I to jest właśnie dobry moment, żeby powiedzieć o tym, że on jest dziwnym pragmatykiem, bo nauku się kojarzy z wojnami, a on jest wielkim politykiem, ponieważ on sobie zdaje sprawy z tego, do czego może dojść.

00:10:30: Może myślę już o foderacji na przykład, na wiele wieków wszedł.

00:10:33: Tego nie wiemy, ale on próbował zrobić coś, czego sam mógł paść ofiarą i jego poprzednicy, odchrobrego, zaczynając przez to za każdym razem ten scenariusz, że się pojawił jakiś pretendem.

00:10:46: jakiś krewny brat z prawego lub z lewego łoża, kuzyn, byli jeszcze kuzynowie.

00:10:52: A jeśli dodać do tego, że oni prowadzili politykę dynastyczną i swoje młodsze... Potomstwo siostry czasem, ale i braci próbowali związać o z obcymi dworami, to tych potencjalnych pretendentów było bardzo dużo.

00:11:05: Przypomnijmy, że zarówno Bela Węgierski, jak i Wratysław Czeski mieli polskie żony.

00:11:11: Potem ci różnikalizcy o polscy księżenta też mieli swoje żony, które pochodziły albo z Lusi, albo z Cesarstwa, albo z Węgier, albo z Czech.

00:11:19: Nikt się nie połapie w tych genealogiach.

00:11:21: No więc narodziło strażliwe zagrożenie, że tych pretendentów może być dłuższe.

00:11:26: Każdy

00:11:26: musi dostać coś.

00:11:28: I

00:11:28: on uważał, że to jest jakieś rozwiązanie, że jak naznaczy zasadę senioratu, to będzie jakiś porządek.

00:11:35: Władysław Wygnaniec to jest pierwszy

00:11:37: senior,

00:11:38: ale są też jego bracia.

00:11:40: Tak, ale tutaj trzeba sobie sprawy zdać z jednego, że ten czas rozbicia dzielnicowego, my uważamy przeważnie za katastrofem, no bo...

00:11:49: Bo w słowie rozbicie już jest coś takiego.

00:11:50: No bo w słowie rozbicie jest, że to musiało oznaczać osłabienie.

00:11:54: A to był podział?

00:11:55: A to był podział, który, zdanie wielu historyków gospodarczych, społecznych, cywilizacji, przyniósł nawet wielkie korzyści, no bo każda dzielnica była lepiej zarządzana przez... bliskość władzy do podstawy społecznej, a w dodatku zaczyna się coś, czego nie było przed rozwiciem dzielnicowym.

00:12:13: No, Polska się jednak zmienia z patriarchalnej, choćby dla tego tylko.

00:12:18: podaje aspekt u nas pomniejszany, a moim zdaniem należy go trochę powiększyć.

00:12:23: Że mamy kolonizację, te miasta.

00:12:25: Proszę zobaczyć, one prawie wszystkie najstarsze są lokowane w XIII wieku.

00:12:30: Z Poznaniem Krakowym, włącznie z pobiedziskami, które w tym samym roku zostało lokowane co Kraków.

00:12:34: Te różne lokacje oznaczają kolonizację.

00:12:36: Znaczy, że Polska się, dzieląc, otwiera, ale to nira tego się otwiera, że ma taką politykę.

00:12:42: Wtedy się takie rzeczy w Europie dzieją wszędzie.

00:12:45: I my w tym rozbić.

00:12:48: Jesteśmy bardzo europejscy, my się też dzielimy i otwieramy.

00:12:52: Są ruchy, zaczynają się ruchy migracyjne.

00:12:55: I Polska zaczyna być, Polska tak my ją dzisiaj rozumiemy, już nie taka patriarchalna, ale mamy te, nazwijmy to mniejszości, przecież z każdą lokacją na prawie Magdobórskim łączy się jakiś napływ mniejszy lub większy osadników.

00:13:11: z Niemiec, przy czym my to Niemiec rozumiemy, no nie raz nie całkiem akuratnie, bo jednych Niemiec jako takich nie ma.

00:13:20: To jest cesarstwo, no więc powiedzmy, że ze różnych państw wchodzących w skład cesarstwa, ale to jest fakt, to jest zmiana cywilizacyjna, to jest niewątpliwy postęp.

00:13:29: Tu się rodzi samorządność według niektórych, a nie wtedy, kiedy podczas wieców książę rozstrzyga tak naprawdę o wszystkim, a i nie tylko wysłuchują, no więc ten testament krzywą z tego podobnie jak Liberum Veto, bo my nieraz uważam, że jedno i drugie od samego początku było czymś absolutnie złym, ale przecież Liberum Veto było po to, żeby nie dopuścić do nieszczęścia, że jak jeden uczciwy się znajdzie, jeden mądry, to zapobiegnie złu, a nie, że jeden głupi zapobiegnie dobru.

00:13:57: Do Liberum Veto jeszcze wrócimy, ale

00:14:00: to się, dla historyka myśli politycznej, to są takie asociacje, rozwicie dzielnicowe też, Bo ja, że nam się, bo jak pan uwagę zwrócił już w samym słowu rozbicie jest... Z katastrofa.

00:14:14: Katastrofa, no, coś się rozbiło, zniszczyło, a to tak nie było.

00:14:21: Dynastie.

00:14:24: Pani profesorze, to co zaczął Krzwousty?

00:14:28: zakończył pewnie jakoś tam przemysł drugi, a przede wszystkim łokietek i Kazimierz Wielki, ostatni piastowie, którzy zjednoczyli ponownie ziemię polskie.

00:14:36: I mamy czas rozbić, a kiedy jest kilku książąt.

00:14:39: Sam Bolesław Krzywousty ma Władzła Wygnańca.

00:14:42: Już w tym jego przydomku kryje się to, że dość szybko musiał swój kraj opuścić, ale są też bracia.

00:14:49: Wymieńmy na sam koniec tych pierwszych władców.

00:14:53: rozwica dzielnicowego, no i kto rządził Wielkopolsce.

00:14:56: To wcale nie jest takie proste, bo to jest długi okres.

00:14:59: My sobie z tego sprawy nie zdajemy, że to jest długi okres.

00:15:02: I jedno, co jako autor podręczników szkolnych wydawało mi się niepotrzebne, to jest właśnie... skłodność, żeby nauczyć dzieci i siebie samego, a Leszek biał, Leszek czarny, mieszko trzeci, mieszko drugi, zwłaszcza że weźmy pod uwagę, że numeracja nie jest konsekwentna, bo w zasadzie królewska jest odrębna, mówię w zasadzie, a książęca odrębna, jest wodystwa w drugie wygnanie, bo jest Herman, ale bywa, że... Jest trzeci Bolesław, który jest księciem.

00:15:36: I to trzeba się połapać.

00:15:38: W tym się trzeba połapać i moim zdaniem to nie ma większego sensu.

00:15:43: Powtarzam ja nie znam żadnego historyka medievisty, który by się połapał w genealogii piastów, zwłaszcza tych późnych, którzy ulegali germanizacji i właściwie każde miasteczko śląskie miało już jakiegoś piasta.

00:15:54: Bardzo ciekawą odpowiedzią na pytanie o geny byłoby Kto dzisiaj, czy są rodziny, które mają geny piastów?

00:16:02: No bo niektórzy mówią, są, ale po niemieckiej stronie.

00:16:06: Jeżeli są jakieś geny piastowskie dzisiaj, to najwięcej jest ich po niemieckiej stronie, no bo to dotyczy śląska, zwłaszcza.

00:16:11: I to dotyczy tego, o czym mówimy, tej polityki dynastycznej.

00:16:16: Jak będziemy mówić o następnych królach, to oczywiście można wspomnieć, że Jan Ruksem Burski, to już XIV wiek jest, oni tam prawie wszyscy mieli jakieś habsburgowie, mieli jakieś piastówny.

00:16:27: Jest nawet ta teoria, że od jednej piastówny mazowieckie, mianowicie to habsburgowie mieli taką wargę, jaką do końca mieli.

00:16:34: Ja właściwie mają.

00:16:35: Ta habsburska warga miała być za sprawą piastówny z Mazowsza.

00:16:40: Jeśli tak one do te przytaczam, to tylko dlatego, żeby powiedzieć, że polityka dynastyczna wtedy, bo trzymajmy się tego, to była w zasadzie zasadnicza część

00:16:49: państwa.

00:16:50: Tak, polityki państwa.

00:16:51: Polityki państwa, ale ona rodziła straszliwe komplikacje.

00:16:55: Straszliwe, ponieważ tak zwanych pretendentów było bardzo dużo.

00:16:58: Natomiast tylko jedno państwo i jedna dynastia oficjalnie się do tego czy znała, nie wyprzedzając powiedzmy, że to byli Habsburgowie, którzy uważali, że jeśli mają tyle panien na wydaniu i w ogóle tylu ich jest, to politykujmy.

00:17:14: Może uda się nawet nie prowadzić wojen.

00:17:17: To było nie raz idealistyczne założenie, ale ono wynikało z tego doświadczenia genealogicznego, które powiadam jest sednem polityki państw średniowiecznych.

00:17:31: Bo polityka państwa średniowiecznego, o której mówimy polityka Polski średniowiecznej, to nie była polityka Polski.

00:17:37: To była polityka poszczególnych władców, a to znaczy rodzin poszczególnych władców, a to znaczy w tym przypadku dynastii piastowskiej.

00:17:46: Ale pytanie, na które być może odpowiemy, dlaczego piastowie tak szybko się zgarbanizowali i w takiej liczbie jest pytaniem samo w sobie ciekawym i może do niego wrócimy.

00:17:57: Na koniec powiem, że jest taka rodzina Żychlińskich, która jest spokrewniona zarówno z piastami, jak i z chochen solernami.

00:18:06: I dlatego wydajemy się fenomenem historycznym.

00:18:09: Zakończyliśmy naszą przygodę z piastami na okresie rozbicia dzielnicowego do władców polskich.

00:18:15: Będziemy wracać o przecież Jagiellonowie, przed nami znakomity duet.

00:18:19: Jadwiga Władysławia Gieło, co jest elementem w historii?

00:18:22: te takie podwójne rządy, prawda, tego małżeństwa.

00:18:25: No i potem królowie lekcyjni.

00:18:27: Ale za dwa tygodnie Panie Profesorze proponuje wybrać się już poza granice Polski, którą dynastię wskażemy w pierwszej kolejności.

00:18:36: Jeśli mamy opowiedzieć jakie były rówieśnę piastą, no to by trzeba powiedzieć po resufu na przykład o Przemyślidach czy Arpadach, chociaż dla czy Babenbergach w Austrii, ale dla Polaków są to i co to dużo mówić dla Austriaków też w Babenbergowie, to jest trochę paleolid.

00:18:54: Ale sięgniemy do

00:18:55: tych dynastów.

00:18:55: Ale ja myślę, że trzeba byłoby, bo jeśli jakaś dynastia wcześniej wygasa, no to nie znaczy, że ona była.

00:19:03: W tym przypadku mówimy o bardzo ważnych dynastiach dla tych państw.

00:19:10: Jak obowi się jest trudna z powodu na przykład pewnej asce ze źródeł, nie ma ich za wiele, no to się zastępuje legendami i te legendy się tak pospolitują i potem zaczynamy trochę później.

00:19:23: A

00:19:24: zatem wygraczamy poza granice piastów i zobaczymy jaką mieli konkurencję w swoich czasach poza granicami Polski, tak to nazwijmy umownie, no bo to było państwo piastowskie.

00:19:37: Profesor Waldemar Łazuga, bardzo dziękuję za rozmowę.

00:19:39: Dziękuję

00:20:00: bardzo.