Bolesław Śmiały

00:00:00: Podkast Radia Poznani.

00:00:18: Witam Panie Profesorze.

00:00:20: Witam serdecznie.

00:00:20: No i można zaryzykować stwierdzenia, że nasz dzisiejszy bohater, czyli Bolesław Śmiały nazywany też między innymi Szczodrym, o tym powiemy za chwilę, jest chyba najlepiej kojarzonym oczywiście po mieszku pierwszym Bolesławie Chrobrym z tych pierwszych piastów.

00:00:36: i to niekoniecznie ten władz jest owiany dobrą sławą.

00:00:39: Tak, ale jest parę tytułów, dla których on jest kojarzony.

00:00:45: Myślę, że... Dla wielu, bardzo wielu, i są kojarzone oczywiście z tym, że wdał się w konflik, który potem obrósł legendą.

00:00:54: w konflikt z biskupem.

00:00:57: Co więcej, ten konflikt wygrał, ale wygrał w taki sposób, który mu zaszkodził.

00:01:03: Posunął się aż do zabójstwa.

00:01:05: I to takiego na oczach wszystkich, jeśli wierzyć źródłom, ale tło tego sporu, od samego początku było jedną wielką legendą, taką legendą polityczną, bo wiązało się z pytaniem, jak do lekce można się posunąć w konfliktach, no i jak dolecę władza króle... Wszystka może się posunąć, czyli władza wykonawcza z bądź jednym z najwyższych dostojników kościoła.

00:01:31: Zwłaszcza, że jest to jednocześnie epoka, kiedy w Europie średniowiecznej zadają sobie niektórzy pytanie, kto jest pierwszy dostojnik.

00:01:42: kościerny najwyższy, czyli papież, czy dostojnik świecki najwyższy, czyli cesarz.

00:01:48: Wręcz wojny o to

00:01:49: było.

00:01:49: To jest dokładnie to same epoka.

00:01:51: To jest ta słynna kanosa, która takie wrażenia zrobiła, bo tam wychodziło w tej kanosie, że jednak papież jest ważny niż cesarz.

00:01:59: I do

00:01:59: dzisiaj funkcjonuje udać się do kanoscy, czyli po prostu upokorzyć

00:02:02: się, przeprosić.

00:02:03: No to właśnie to właśnie coś takiego.

00:02:05: Tylko proszę zobaczyć, bo tutaj mamy kanosę na opak.

00:02:08: To nie cesarz, czyli król w tym przypadku się korzy.

00:02:11: może przed papieżem, czyli w tym przypadku biskupem, tylko odwrotnie.

00:02:15: A w dodatku tło jest naprawdę całkiem zasadnicze, bo jeśli teraz będziemy abstrachować od biskup o króla cesarza papieża, no to możemy powiedzieć, że chodzi o władzę duchowną i władzę świecką, królewską, to jak dalece władza królewska może sięgać abstrachująco od biskupa, od nawet władzy duchownej, po władze absolutną, po władze monokratyczną, to rzadko słowo spotyka... Stanie monokratyczne, mówimy o absolutyzmach, o autorytoryzmach, ale możemy powiedzieć też o monokratycznej władzy, takiej monu jednoosobowej skupione wokół króla.

00:02:50: Dla mnie historia idę i zawsze było ciekawe, że w dawniejszej literaturze rzecz znamienna, że zostało to dziwny sposób wyparte, mówiło się o absolutyzmie pierwszych Wolesławów.

00:03:02: absolutyźmie.

00:03:04: Samo to stwierdzenie absoluty z pierwszych Bolesławów pierwszych, to znaczy chrobnego, śmiałego i krzywałstego, z których dwóch było królami, a jeden księciem.

00:03:13: To jest właściwie cała filozofia polityczna, dlatego że... Termin Absolutysm doszliśmy zwykle do epok późniejszych Absolutysm.

00:03:21: Francja na Francie.

00:03:22: Tak, no, w noc świętego Bartłomieja, Henryk ósmy, początki Absolutysmu Europejskiego i zgoda.

00:03:29: I w takim sensie słowo Absolutysm w odniesieniu do Bolesławów jest pewną niespodzianką.

00:03:35: Ale kiedyś rozumieło to trochę inaczej, inaczej periodyzowana dzieje i uważano, że w zasadzie mówimy o czymś zupełnie innym.

00:03:43: O czymś, co po dziś dzień jest w nas, w Polakach.

00:03:46: Mówimy mianowicie o tym, jaka ta Polska u początków była.

00:03:52: Czy miała ustrój uwaga uwaga, gminowładczy czy też absolutystyczny?

00:03:58: Rozstrzygnięcie tego sporu, pierwszy rozstrzygnął Jachim Le Level.

00:04:03: Wcześniejszej historii, co się na ogólnie zajmowali takimi sprawami, mieli taki prosty podział.

00:04:07: Polska składa się z Polski Jagiellońskiej, wcześniej Piastowskiej, a później elekcyjnej.

00:04:13: I to jest jedyna periodyzacja.

00:04:14: Ale to jest periodyzacja, która właściwie, że jeśli polityczna jest nudna, no bo no co z tego, że jedna denacja następowała po drugiej.

00:04:21: O głębsze zmiany chodzi.

00:04:22: Jeśli periodyzujemy, to chodzi o głębsze zmiany.

00:04:24: A ten podział, o którym wspomniałem, jaki mieliśmy... Ustrój na początku.

00:04:30: Był sporem brzemiennym wskutki, bo prawie każdy naród i każde państwo nawiązuje do jakiegoś mitu założycielskiego, więc kim byliśmy na początku?

00:04:40: Absolutystami, jak cieli jedni, czy jak ciał Lalever, który zaraził wszystkich taką opowieścią gminowładczą, czy właśnie gminowładczy, że na początku były wiece, że od tego się wszystko zaczęło, że nawet choroby śmiały i krzywą.

00:04:56: Usty też wiecowali, to prawda, wiece się przez cały czas odbywały.

00:05:00: Czyli że oni jakkolwiek byli królamie, to właściwie byli... Królami proszę darować na dużycie tego słowa demokratycznymi, bo się radzili.

00:05:10: Mieliśmy więc taki wstępny parlamentaryzm, więc wiec miał być początkiem parlamentaryzmu.

00:05:17: W czasach bardzo, bardzo dawnych, no, co było tak ładną opowieścią, bo Polacy mogli wtedy mówić, że mają starożytne pojęcie wolności.

00:05:26: Jak były jakieś wiecy, jak były jakieś ustroje predemokratyczne, jakieś przedparlamentarne, no to my do nich nawiążemy.

00:05:33: Związujemy imputację, jesteśmy, na tym budujemy swoją też samość.

00:05:42: Dobrze, bo mi nam był jednym z tych wielkich władców, który nie miał korony, ale wiele zrobił.

00:05:47: Jest taka modła wśród historyków, żeby zestawiać w parze ojca i syna.

00:05:54: On też w odróżnił od ojca, kontynuując niby jego pracę, bo on też odnawiał, przecież to śmiałemu zawdzięczamy.

00:06:02: I niektóre klasztory i porządki to, że koronacja odbyła się w gnieźnie.

00:06:09: Gniec, który został zniszczony, zamieszka, potem przywrócony jakoś za odnowiciela, ale na pewno nie zdążył, zdążył dopiero śmiały, że to jest podobna historia pomiędzy synem i ojcem, że syn zbiera, a ojciec z tego zbioru korzysta, a nawet do pewnego stopnia roztrwania.

00:06:30: Ale podobieństwo jest jeszcze jedno, ponieważ Bolesław Śmiały to jest król.

00:06:33: No więc mamy znowu taki duet i to koronę zdobywa w sytuacji arcytrudnej, bardzo też trudnej do wyjaśnienia, ponieważ cała ta polityka bolicowała się małego, wszystkich Bolesławów zresztą trzech, polega na tym, że oni obstawiają wszystkie możliwe pola, jeśli się chce grać wtedy w polityce europejskiej, no to najpierw trzeba grać w tej polityce środkowe europejskie, a to znaczy, że na szachownicy mamy pola węgierskie, kijowskie i czeskie oraz oczywiście cesarskie, więc też w szachownice trzy albo cztery, to już jest wielki wysiłek i trzeba by powiedzieć od razu, że gra jak uprowadzi śmiały, który właściwie jeszcze dołącza jedną szachownicę papieską.

00:07:15: No to jest coś niezwykłego zupełnie, więc te różne przydomki, jakie on ma od Szczodrego, który się chyba odnosi do jego działalności na polu Kościoła, że się przywraca, tam diecezję, znowu prawie już są, chociaż będą dopiero za jego następcy i to nie pierwszego.

00:07:30: To jest rzecz wielka, ale... Ta śmiałość ma się brać z jego polityki zewnętrznej.

00:07:36: Ona jest znowu dynastyczna właściwie.

00:07:38: Śmiało wchodzi w Europę znowu.

00:07:40: Nawet powiedziałbym brawurowo wchodzi.

00:07:42: Bo on się zapętla w stosunkach z papieżem.

00:07:45: To jest takie zapętlenie, że papież widzi jego, papieżem jest Grzegorz Śródmi, wielkie możliwości buduje coś w rodzaju Unii od Skandynawi po Włochy.

00:07:54: Bo śmiało mogę przypomnieć niektórym, że na tej Unii od skandynawi po Włochy, gdzie Polska jest w środku i ma wtedy dobrą pozycję, bardzo skorzystała Chorwacja, tam król pierwszy Czarnogóra, to on pierwszy jest od tego, żeby dysponować koronami.

00:08:08: I tak wtedy się uważa i śmiało się dobrze wpisuje tę politykę, tę szansę wykorzystuje.

00:08:14: No ale to ma też swoje konsekwencje, bo papież na przykład nalega, żeby on pomagał Izejasłowowi, to jest w książę Kijowski zresztą pomaga mój przedtem, potem już nie chce pomagać, bo jest świętopełk, on prowadzi swoją grę.

00:08:27: Nie wszystko się zgadza w tej układance, ale jak on z tych rebusów wychodzi, z arpadami, z przemyśladami, jak on kombinuje to jest naprawdę rzecz wielka i można by go śmiało nazwać wielkim, tylko że mówię, ma też... Coś, co go pokona, bo on zrobi coś właściwie sprzecznego ze swoją polityką.

00:08:48: Mianowicie stojąc po stronie papieża, wejdzie w spór, może tym łatwiejszy, że uważał, że papież stanie po jego stronie.

00:08:56: I chyba też arcybiskup miał za sobą.

00:08:59: To był arcybiskup Gnieźnieński Bogumił, który chyba się mu nie sprzeciwiał.

00:09:02: Natomiast sprzeciwił się Stanisław.

00:09:07: Dynastie.

00:09:11: Historycy dyskutują o nim od tylu lat i ktoś kiedyś napisał, że gdy profesor Dla Buda rozstrzygnie wreszcie, no nie rozstrzygną wreszcie, chociaż zrobił najwięcej, jak to było, to może będzie to sensacja wciąż aktualna.

00:09:23: Co

00:09:23: jest taką podstawową osią sporu z biskupem Stanisławem, późniejszym jednym z patronów Polski i Świętej?

00:09:30: No więc właśnie jest stamian.

00:09:31: Widzicie, że jak tak hulał po świecie i na przykład wiemy, że w Kijowie był przez rok śmiały realizując te swoje kapitalne plany, pewnie trochę powyżej możliwości, no to my to wiemy, doszło do pewnych niepokoju w kraju.

00:09:45: Tu jest mało znane, że byli można władcy, którzy uważali, że Król może powinny być częściej w domu.

00:09:52: On, gdy wróci, był niezadowolony z tego.

00:09:55: pewnie jednego czy drugiego ukarał i wtedy okazało się, że naczyle tych niesłusznie ukalanych, chociaż chyba nie za ostro, na tyle ile uważał, stanął biskup.

00:10:05: Biskup stanu w obronie tych, którzy którzy uważali, że polityka króla jest zbyt mocarskowa na znaniu.

00:10:11: Nie jest stać, tak by to można zrekonstruować.

00:10:14: I on stanął naczyle tej opozycji.

00:10:16: Jego głos był najsilniejszy, krytyczny głos wobec tego, co król robi.

00:10:21: No, tyle tylko, że król uznał to za zdradę.

00:10:24: że to nie jest taka błaha rzecz, skoro teraz on jest krytykowany w imieniu tych, którzy występują przeciwko niemu.

00:10:32: Nie zbrojnie jeszcze, ale występują.

00:10:35: Zresztą przy okazji powiedział dużo rzeczy, o których potem nie pamiętano, że kto, ale kto, ale akurat Stanisław nie ma po temu żadnych tytułów, bo sam, no i tu ptaj padło, że rozwiązły, pijak i niech mu tam niczego nie wyrzuca.

00:10:50: Także żony i życia prywatnego.

00:10:52: No i doszło do tego.

00:10:53: Czego się chyba jednak nie spodziewano, że uznano, że Stanisław zasługuje na śmierć.

00:11:00: Zdaje się, że Biskup Bogumił nie mógł Biskup, czyli Arcej Biskup, czyli Gdzieśniński uratować.

00:11:07: Może nie chciał, nie wiadomo jak się siły rozłożyły.

00:11:10: Nie chciał się narazić królowi?

00:11:11: Nie chciał się narazić królowi, tak.

00:11:13: No i wtedy mamy to coś, co przeraża niektórych, bo jeśli w relikwiażu jest rzeczywiście głowa biskupa Stanisława Zeszczepanowa, no to ślady po badaniach wskazują, że został on uderzony w tył głowy i że było to prawdopodobnie uderzenie śmiertelne.

00:11:33: Co więcej, są źródła, które mówią, że tej egzekucji, tego uderzenia w głowę dokonał król.

00:11:40: Osobiście.

00:11:40: No co jest taką sceną zupełnie niewyobrażalną?

00:11:43: Tam jeszcze są różne okoliczności.

00:11:45: Potem, że był poćwiartowany, że te części poćwiartowane były pilnowane przez orły.

00:11:52: No rośnie nam taka piękna, piękna opowieść, piękna i straszna.

00:11:55: Ale ta historia, jednak śmierci, pewnej śmierci, to najpewniej chyba z ręki króla, nie mów mu o ćwiartowaniu.

00:12:03: Skończyło się tragicznie dla Śmiałego, bo opór był większy niż przewidział.

00:12:07: i no i on wkrótce potem Znika.

00:12:10: On taki wielki wojownik udaje się na Węgry i tam umiera.

00:12:13: Zresztą nawiasem mówiąc nie wiadomo dokładnie w którym roku.

00:12:16: Znamy datę dzienną, to jest kwietnie i początek kwietnia.

00:12:18: Najpewniej roku osiemdziesiątego pierwszego, ale wtedy nieraz daty śmierci nie zapisywano, tylko także w którym dniu i w którym miesiącu.

00:12:27: A rok był jakby mniej ważny.

00:12:28: To taka specyfika.

00:12:32: Dynastie.

00:12:36: Kto obejmuje rządy po nim?

00:12:38: Po ostatnim królu?

00:12:40: tak naprawdę w tej części naszej historii, bo kolejnym będzie dopiero nasz wielkopolanin przez drugi.

00:12:46: Tak, ale tu jeszcze muszę powiedzieć, że śmiały przechodzi też do historii negatywnej, dlatego że do historii pozytywnej przechodzi Stanisław.

00:12:59: wcześniej krytykowany, przychodzi w tym sensie, że za niedługo będzie rozwicie dzielnicowe.

00:13:03: On zostanie kanonizowany w tej samej epoce, w XIII wieku, w II roku.

00:13:08: I wtedy powstaje naturalna opowieść o tym, że skoro on podświartowany, to ćwiartowanie urasta do rangi symbolu, to on się zrośnie.

00:13:17: Polska się zrośnie jak jest podzielona na dzielnicę.

00:13:21: Dziś tak przestanie być podzielona, gdy się zrośnie.

00:13:25: Jak trudownie wzrosły się członki Stanisława.

00:13:28: Co się powtarza w XIX wieku?

00:13:30: I to jest powód dla którego mamy rywalizację hagiograficzną pomiędzy Wojciechem i Stanisławem.

00:13:36: I już wtedy zaczyna się wydawać, że Wojciech nie ma szans przy Stanisławie.

00:13:40: Chociaż starszym świętym i patronem, no to opowieść Wojciechowa jest zupełnie inna.

00:13:46: I rywalizacja pomiędzy tymi dwoma powieściami z punktu widzenia historii Polski ogólnej, historii idei i myśli politycznej jest arcyciekawa, więc ten śmiały ma takie dwie strony.

00:13:58: Poza Stanisławem i w związku ze Stanisławem.

00:14:01: i one są... Trudne, nie raz do pogodzenia, ale powtarzam śmierć Stanisława, śmierć bliskupa Stanisława w okolicznościach dosyć niezwykłych.

00:14:10: W sytuacji, w której król jest stronikiem papieża, była wydarzeniem niezwykłym.

00:14:15: Wydarzeniem, z którym nie umiano sobie poradzić, mógłbym powiedzieć, nie umiemy sobie poradzić po dziś dzień.

00:14:21: A kto zaczyna rządy

00:14:22: w Polsce?

00:14:23: Wtedy znowu mamy to coś, co potem stanie się przekleństwem, bo pojawia się Władysław Herman.

00:14:30: Niezbyt udany władca,

00:14:31: można powiedzieć.

00:14:32: No właśnie, może i niezbyt udany, ale mamy... człowieka, który staje przed zupełnie innymi wyzwaniami, bo już kiedyś przy jednej okazji wspomnieliśmy, że czasem jest łatwo być królem, łatwiej, a czasem o wiele trudniej, a nawet księciem, władcą przewodniczącym prezydentem czy premierem.

00:14:53: Otóż on ma niełatwo, bo to jest pobuncie.

00:14:56: Król, który się jakoś skompromitował, bo zabił biskupa.

00:14:59: Sympatia powoli zaczyna być po stronie biskupa.

00:15:02: Herman jest bratem.

00:15:03: Bratem.

00:15:04: Herman jest bratem.

00:15:05: i masyna, które mu zresztą uda na imię Bolesław.

00:15:09: Na wiązanie.

00:15:10: O którym

00:15:11: powiemy za dwa tygodnie.

00:15:12: O którym dzisiaj możemy powiedzieć to jedno, że to wszystko bardzo komplikuje.

00:15:18: nam sprawę, bo Herman mierzy się z można władztwem, które ujawniło się za śmiałego i teraz on musi, jeśli myśli o tym, żeby spróbować władzę zwierzchnią, jakoś w tym sytuacji opanować.

00:15:32: i on ją opanowywuje, co jest jego zasługą.

00:15:35: Zresztą spora też z Lobila Kościoła, to jest jeden z tych władców, o których myślimy tak lekko, on nie miał lekko i dlatego możemy go nieco lekceważyć, ale jeśli pamiętamy, że on nie Miał lekko, zasługuje.

00:15:50: Na szacunek, mimo tego, że żadnych wielkich bitew nie stoczył.

00:15:54: Bardzo

00:15:54: dziękuję za rozmowę.

00:15:55: Naszym gościem był profesor Waldemar Łazuga.

00:15:57: Zaczęliśmy od Bolesława Śmiałego.

00:15:59: Po drodze był oczywiście biskup Stanisław, a zakończyliśmy na tym władcy bracie Bolesława Śmiałego, czyli Władysławie Hermanie.

00:16:08: Ten charakterystyczny Matejkowski bizarunek, tego brodacza.

00:16:11: To jest właśnie Władysław Hermann, a za dwa tygodnie z profesorem Łazugą opowiemy o tym, który podzielił Polskę na dzielnicę.

00:16:19: Bardzo dziękuję.

00:16:20: Dziękuję Panie Profesorze.

00:16:43: Dziękuję.