Ludwik Węgierski

00:00:00: W

00:00:18: dynastiach.

00:00:19: dzisiaj przyszedł czas na ród panujący między piastami a jagiellonami.

00:00:25: Chcemy zacząć od tego, jak można osadzić ten ród panujący w Europie.

00:00:31: To jest najtrudniejsza chyba kwestia.

00:00:34: Z żadnym wielkim rodem nie ma takiego kłopotu jak z Andy Gavinami, głównie dlatego, że oni byli prawie wszędzie, a jednocześnie to nie był znaczący na początku ród.

00:00:45: Nie mieli ani wielkich majątności, ani wielkich nazwisk, no ale mieli jakiś spryt, dużo szczęścia, a także coś, co charakteryzowało Habsburgów później.

00:00:57: kapitalną, żeby nie powiedzieć genialną politykę matrymonialną.

00:01:01: Co dzisiaj oczywiście brzmi trochę inaczej niż wtedy brzmiało.

00:01:05: Wtedy oznaczało, że jak się miało synów oraz córki, tu właśnie oni nieraz stawiali na córki nawet bardziej niż na synów, no to można było prowadzić politykę, bo się gdzieś te córki oraz tych synów lokowało.

00:01:21: Nieraz kilkakrotnie.

00:01:22: Można było zarenczać i zrywać zarenczyny, no ale oni wpadli na coś na co nikt przed nimi nie wpadł.

00:01:27: Mianowicie możemy to nazwać wtórnym rynkiem matrymonialnym, ponieważ byli za mali, żeby się łączyć z największymi, to łączyli się w linii synów panującego z oddalonymi żonami znaczniejszych rodów.

00:01:40: Te oddalone żony to były albo żony bezpłodne, albo jak się części okazywało... Płodne, tylko nie w pierwszym przypadku, a w pozostałych.

00:01:49: Czasem to były takie, które rodziły córki i książa albo król oddalał, bo wyobrażał sobie, że z następną żonę będzie miał syna, no więc był taki wtórny rynek matrymonialny.

00:02:00: On był dosyć trudny dla niektórych dużych, ale dla małych to była wielka szansa, no bo można było po jakimś królu albo księciu pojąć jego oddaloną żonę i to już coś dawało, zwłaszcza gdy ta żona raptem urodziła.

00:02:14: I muszę powiedzieć, że ten rynek wtórny matrymonialny tłumaczy, jak to się stało, że Andy Gawenowie z Angizm ma ludkiego grodu, potem większego, no ale to taki habich z Burg, jak Habsburgowi.

00:02:27: mieli taką swoją siedzibę pierwszą, pierwotną pragniazdo, no to mieli też nierównie od nich mniejsi Andy Gawenowie, ale oni zdowali połączyć się i z plantarzenetami, i z kapetyngami, i z Karolingami i o czym sobie nie raz sprawy zdać nie potrafimy, także z piastami śląskimi.

00:02:47: Ja nie jestem w stanie.

00:02:49: Zawsze pamiętałem, że nie pamiętam jak to było z piastami śląskimi, bo piastów śląski też było bardzo dużo i oni prowadzili podobną politykę.

00:02:57: Trochę może wcześniej nawet niż antygawenowi, ale nie tak skuteczną.

00:03:01: W każdym razie kilka antygawenek trafiło na śląsk, no co pokazuje, że oni byli właściwie wszędzie.

00:03:10: Dynastię.

00:03:14: No i potem już takie relacje z ostatnimi wielkimi piastami, bo przecież przez łokietka można powiedzieć, że ta dynastia w końcu osiadła w Polsce i miała ku temu dokumenty, że tak powiem.

00:03:28: No, można było, można powiedzieć, że nawet rządziła, ale to jest w ogóle dynastia bardzo ciekawa, ona rządziła różnymi państwami i w przeciwieństwie do wielu innych dynastii jest taka... pełna dusicielstwa, dramatów, pełna zbrodni, pełna kary, ale też powiedziałbym pełna mistyki.

00:03:45: A w dodatku to jest chyba jedyna dynastia, której każda gałąź może przesadzam, ponieważ dzisiaj nawet trudno jest podciczyć, ile błogałęzie andygawańskich, co jest osobnym problemem dla genealogów, ale prawie każda miała swojego kronikarza i opisywała tych świętych i tych kutników, tych rudych i tych białych, no to prawie wszędzie występowali jacyś kutnicy, jacyś ludzi, czarni, biali, takich nazywano.

00:04:06: Sprt na dynasty.

00:04:08: sprytna, ale też z pewnego punktu widzenia, to oni byli specjalnie bajkowi, bo królowie Rosolimy, plantarze Neci, bardzo sprytnie przyjęli imię Karol, ponieważ oczywiście w ramach tej wtórnej polityki, a nie raz nawet na pierwszym rynku matrymonialnym, no mogli się przyznawać zarówno do kapetyngów, jak i do Karolingów.

00:04:29: Imię Karol to było wtedy wielkie imię.

00:04:31: I oni sobie to imię Karol przysposobili, zwłaszcza, że jednocześnie zawsze mogli się powołać, że i wielu z nich to byli krzyżowcy.

00:04:39: Niektórzy w titulaturze mieli książę, że nawet króli rozolimy.

00:04:42: To wtedy bardzo się uliczyło.

00:04:45: No i udało im się zrobić wreszcie coś, co na przykład Antego zawsze obużało niektórych papieży, rzymskich zwłaszcza, bo oni w końcu pokonali chochen sztaufów.

00:04:57: To nie byle kto chochen sztaufowie, to było cesarstwo rzymskie narodu niemieckiego, a tutaj pojawiają się w XIII wieku we Włoszech Andy Gawenowie.

00:05:05: No i właśnie ten Karol, potem Robert, na końcu Joanna.

00:05:10: O tych Joanna chciałbym specjalnie powiedzieć o dwóch Elżbietach, dwóch Joanna i dwóch Elżbietach.

00:05:14: Ale to wszystko zaczyna wyglądać nieprawdopodobnie, ponieważ Karol Andy Gawen w tezwiesie dwudziestym szóstym roku zostaje królem Neapolu i odtąd przez dziesiątki lat Neapol, a to znaczy również Sycylja, należą do Andy Gawenów.

00:05:28: No i z tym Neapolem niejaki problem będzie miał późniejszy Ludwik węgierski, który wyprawi się tam.

00:05:33: Nie zdobędzie, ale jakaś tam zależności nastąpi.

00:05:37: Tak jest.

00:05:38: Co więcej, możemy powiedzieć, że wyprawi to się... nawet częściej i z większymi skutkami, lepszymi rezultatami.

00:05:48: Elżbieta Łotkiet-Kówna i jego matka, to musimy pamiętać, że to jest Andy Gawenka po mężu.

00:05:53: To jest wielka figura, ona w budzie ma całe środnictwo.

00:05:57: Ludwik Węgierski, jak wszyscy Andy Gaweni, można mówić Andy Gaweni albo Andy Gawenowie, był słabego zdrowia.

00:06:03: To jest coś, co ich wszystkich wyróżniało.

00:06:06: Jadwiga też zmarła bardzo wcześnie.

00:06:08: Wszyscy prawie żyli krótko, pomijam tych, którzy żyli krótko, bo zostali uduszeni.

00:06:12: W ogóle

00:06:13: różnie to bywało.

00:06:14: To różnie bywało, ale to, że tylu straciło życie przez uduszenie, jest jakimś fenomenem, bo potem wejdziesz tyle trucizn, ale wśród antygawenów jakieś specjalne względy widać, miał ten sposób ozbawienia życia.

00:06:27: No

00:06:27: i słabsze geny można powiedzieć.

00:06:28: I słabsze geny, ale te słabsze geny to też przez choroby różne, no bo... Ludowi Węgierski wszystko wskazuje na to.

00:06:35: ciężko chorował w enrycznie.

00:06:36: Inni mieli też różne takie przypadłości, które wynikają, jak w przypadku Habsburgów, zezbyt częstych związków wewnętrznych, ksobnych.

00:06:44: Czyli z

00:06:44: bliską rodziną po prostu.

00:06:46: Tak, zwłaszcza, że przed chwilą wspomniałem o tych politańskich andegawenach, może najciekawszych, których nie znosił Dante, bo oni na przykład papieża winiońskich popierali.

00:06:57: Dante umieścił ich w piekle tam z wyjątkiem jednego.

00:07:02: ale ich nie lubił, chociaż byli też tacy antygawenowie, którzy przyciągali poetów pisarzy.

00:07:08: No bo powtarzam, to jest rodzina bardzo liczna, rozgałęziona.

00:07:12: W samym Napolu są dwie linie, z których jedna właściwie jakby się odrywa i przenosi na węgry.

00:07:18: I dochodzi do tego, o czym pan wspomniał, że kiedy Elżbieta czy Ludwik próbują powrócić do Napolu, to oni próbują powrócić do Napolu, który jest rządzony przez antygawenów.

00:07:28: Krótko mówiąc, to jest spół w rodzinie do pewnego stopnia.

00:07:30: się kończy tym, że Andrzej Węgierski, za sprawą Elżbiety Łokietkówny, zostaje mężem Johanny, Johanny I. Chodzi o to, że oni są ze sobą spokrewnieni.

00:07:42: ale to nie przeszkadza.

00:07:43: Przeszkadza co innego, że Joanna wcale nie chciała wychodzić za Andrzeja.

00:07:46: I wedle tego, co wiemy, to jednak dopuściła się mordu na mężu, chociaż niektórzy mówił, że sama by go nie udusiła.

00:07:54: No bo to znowu on został uduszony.

00:07:56: Żeby skrócić opowieści, jak wyglądała ta historia, powiem, że potem ona sama została uduszona.

00:08:02: Joanna pierwsza, zresztą bardzo ciekawa kobieta, miała dużo mężów, kochanków, niezłe wykształcenie literackie.

00:08:09: Ona była renesansowa i podoba mi się... Na porządku takie oto podział, że mieliśmy antygawanów renesansowych i średniowiecznych, czyli rycerskich.

00:08:17: I ta linia węgierska z Andrzejem, z Karolem Robertem, z Ludwikiem węgierskim, naszym królem i węgier, to jest ta rycerska.

00:08:25: A ta z dwoma Joannami, to jest ta renesansowa.

00:08:29: No

00:08:29: bliżej Włoch, więc...

00:08:30: Bliżej Włoch.

00:08:31: To dużo tłumaczy.

00:08:33: To trochę tłumaczy.

00:08:34: Możecie się te stosunki, oni się tam strasznie zitalienizowali.

00:08:43: Panie profesorze, mówimy o Ludwiku Węgierskim.

00:08:46: Ten jego przydomek, nadany w Polsce, niezbyt lubiany władcę w naszym kraju, ale miał wielkie zasługi i dażony był wielką estymą w swoim państwie, bo przecież bubdował chociażby uniwersytet.

00:08:59: Ale pytanie o te Węgry, o ten człon węgierski, to nie były tylko tereny obecnych Węgier.

00:09:06: Jak widać, Andegawenii mieli szersze horyzonty, sięgali dalej.

00:09:10: No i to właśnie mieli, mieli.

00:09:12: I co to dużo mówić?

00:09:13: Myślę, że Elżbieta Łokietkówna jako ta Andy Gawenka po Karolu Robercie, po mężu, za sprawą męża, to jest postać niedoceniana.

00:09:22: Węgry Ludwika i węgry Elżbieta, nawet węgry Karola Roberta, od razu mówię Karol Roberta, nie był właśnie z tej linii na Politańskiej.

00:09:29: To też był Andy Gawen, tylko z tej gałęzi jakby trzeciej.

00:09:34: Żeby tam już nie komplikować stosunków sukcesyjnych, no to jedną linię przenieżono na Węgry.

00:09:38: I to właśnie od Karola Roberta.

00:09:39: to się zaczyna.

00:09:40: tyle tylko, że tu trzeba mieć świadomość, że wtedy w Europie wszędzie jest podobnie.

00:09:45: To jest schółek średniowiecza i są takie efemeryczne imperia.

00:09:50: Ludwik Węgierski buduje coś takiego jak efemeryczne imperium, no bo mu się jednak sporo udaje, a jak już tam tego Andrzeja posadzono na krótko jako męża Johanny, no to wydawało się, że pretensje.

00:10:01: Ludwik Węgierski mógłby mieć do tylu ziem w Europie jak nikt inny, no bo wtedy to było tak, że jak ktoś kiedyś miał raz wysłowione i dobrze poparte pretensje do jakiejś korony, to on z tych pretensji, jeśli rezygnował, to z kolei za jakąś opłatą na Zygmunt Ruksemburski, na przykład Jan Ruksemburski, oni wszyscy uważali, że mają tytuł królewski Polski.

00:10:26: I żeby chcieli powiedzieć, że rezygnujemy z pretensji, to trzeba było im zapłacić.

00:10:31: W tym sensie Ludwik Wyngielski przez plantarze netów Karolingów, Kapetynków, Bourbonów, Piastów miał wielkie Jakie tytuły i potencjalnie rzeczywiście mógł chodzić za wielkiego gracza.

00:10:42: Ale tu jeszcze jest jeden ważny aspekt, bo on właśnie jest tym węgierskim królem, który głęboko poszedł w Chorwację.

00:10:49: No powiedzmy sobie, w dawno Jugosławie, tych południowych Słowian, do czego zresztą myślę przyczyniła się Rzybieta Łokietkówna.

00:10:56: Były dwie lżbiety bardzo mocne.

00:10:59: Druga to była ostatnia żona.

00:11:02: Ludwika węgierskiego.

00:11:04: Też Elżbieta, tylko nie piastówna, nie łokietkówna, nie matka żona.

00:11:08: Żona Ludwika węgierskiego.

00:11:10: Elżbieta Bośniaczka albo

00:11:12: Matka Jadwigi

00:11:13: i Marii.

00:11:14: I to jest rzecz arcyciekawa, ponieważ węglu się wtedy w tamtą stronę rozprzestrzeniały.

00:11:20: Natomiast, ponieważ Ludwigi Węgierski zmarł wcześniej.

00:11:24: Najpierw zmarła Elżbieta Łokietkówna, dwa lata później zmarł Ludwik w II roku.

00:11:29: I to jest o tyle charakterystyczne, że rap tym okazało się, że właściwie Wszystkie te umowy polsko-węgierskie, że jakby tam Kazimierz Wielki nie miał, a Kazimierz Wielki nie miał, no to to będzie Ludwik, ponieważ Ludwik nie miał syna, to wszystko należało renegocjować.

00:11:47: Ale był też problem, nie był już Elżbiety, z którym musiała sobie poradzić Elżbieta Bośniaczka.

00:11:52: Przecież ona tak naprawdę przejściowo była de facto królową Polski.

00:11:57: Jako, mówię, ostatnia żona Ludwika Węgierskiego, jednocześnie ta, która dysponowała jeszcze atutami w postaci dwóch córek.

00:12:06: No

00:12:06: i tu się wkrada taki chaos, gdy idzie o ciągłość władzy, bo z jednej strony rządzi ona, z drugiej strony przygotowywana jest Jadwiga.

00:12:14: Jadwiga jest jeszcze dzieckiem, chociaż przygotowywanym też do rządzania od samego początku.

00:12:22: Marii, Jadwigi jest już straszliwie skomplikowana, ponieważ Elżbieta Bośniacka, tak jak wszyscy Andy Gawenowie, chociaż ona jest bośniaczka.

00:12:30: Ona gra tymi kartami, gra jedną celką i drugą, ale ona też walczy o tron węgierski.

00:12:37: Bo to nie jest tak, że nie ma pretendenta do tronu węgierskiego.

00:12:39: Nawet już przewrót pałacowy i są tacy, którzy twierdzą, że zamordowała tego, który miał zostać królem węgier po Ludwiku.

00:12:48: Pewnie tak było.

00:12:49: W każdym razie potem jest to coś, co wstrząsnęło Europą, bo nawet Europa przyzwyczajona do gwałtów, morderstw, dusicielstwa i trucizny.

00:12:58: No i jednak z pewnym zdziwieniem przyjęła, że Elżbietę Bośniacką uduszono na oczach Marii.

00:13:05: To było komentowane, bo to nie było skrytobójstwo, tylko do pełnego stopnia to była egzekucja.

00:13:11: Zamiast za to, że ona pretendenta zamordowała, to teraz zamordowana.

00:13:17: morderczynie, bo to tak przedstawiano mniej więcej, ale to był rodzaj egzekucji.

00:13:21: Żebyśmy mieli jeszcze bardziej może kolorowy albo skomplikowany obraz tamtej doby, to powiem, że jednocześnie przy tych gwałtach, mordach, skrytobójstwach i dusicielstwach Dziwne akty mistyczne.

00:13:34: Otóż ta sama dźwięta bośniacka ufundowała relikwiaż, który jest w zadaży świętego Symeona, ale jednocześnie część z tego, co tam się znajdowało.

00:13:45: Mówiono później ukradła.

00:13:47: Mówiono później, że się nim zatruła, bo to był palet, który odjęła, on zmówi kochanych z łokno.

00:13:52: Takie historii, że ktoś dokonuje otwarcia trumny, mamy tak wiele, że nie powinno dziwić, że o coś podobnego był posądzony Jankos Czarnkowa, który niewątpliwie sprofanował trumne Kazimierza Wielkiego.

00:14:07: Żeby

00:14:07: następca, Kaśko, mogło objąć włosy.

00:14:10: Tak,

00:14:10: on to zrobił, no powiedziały, z powodów politycznych, ponieważ on nie chciał Ludwika Kaszko

00:14:15: od Ludwika.

00:14:16: coś tam jednak dostał potem.

00:14:18: A coś dostał, no więc właśnie, ale żeby się połapać w tym, jak ta gra wyglądała, to była grana kilku szachownicach jednocześnie, bo taka bośniacka musiała pamiętać jakaś sytuacja w bośni, czyli jakby w swoim gnieźnie, na węgrzech.

00:14:32: w Polsce.

00:14:33: Jej atuty były coraz słabsze, no ale mogę powiedzieć, jakkolwiek śmierci była straszna, to znowu była jedna z tych kobiet, o których można by napisać osobną książkę.

00:14:43: Panie profesorze, dotarliśmy do Elżbiety Bośniackiej i dzisiaj w dynastiach kończymy, ale kolejne za dwa tygodnie zaczniemy.

00:14:50: Jeszcze być może od niej, ale będziemy już przechodzić do naszej królowej Jadwigi.

00:14:56: Bardzo dziękuję za rozmowę.

00:14:58: Dziękuję również.

00:15:04: Jeśli

00:15:05: podobał się państwu ten odcinek podcastu, zachęcamy do obserwowania naszego kanału, dodania odcinka do swojej listy lub pozostawienia komentarza.

00:15:14: Zapraszamy też do słuchania programów Radio Poznań i na stronę www.radiopoznanefm.pl.