Kazimierz Wielki

00:00:00: Podkast Radia Poznani.

00:00:04: Dynastie.

00:00:08: Zapraszają.

00:00:10: Waldemar Łazuga i Jacek

00:00:12: Butlewski.

00:00:13: Tropem

00:00:14: europejskich

00:00:15: rodów panujących.

00:00:19: Naszym gościem jest profesor Waldemar Łazuga.

00:00:21: Witam, pani profesorze.

00:00:22: Witam, pięknie.

00:00:23: I dzisiaj wracamy do piastów.

00:00:26: Jesteśmy w końcówce tej dynastii, ale mówiliśmy dwa tygodnie temu, że zaczniemy od... Takich kontynuacji, to znaczy od tego, że wiele rodzin może się pochwalić piastowskim rodowodem.

00:00:39: Jak to jest możliwe?

00:00:40: A z drugiej strony czytamy, że ostatni piastowicz gdzieś tam ze Śląska, to zdaje się XVI lub XVII wiek.

00:00:48: Coś się kończy z Kazimierzem, wielkim, o którym dzisiaj będziemy rozmawiać.

00:00:51: Ale nie kończy się wszystko.

00:00:54: No nie, no piastowiczowie, piastowie żyją dłużej, ostatni piast genealogiczny, czyli legalny, bo piastów tzw.

00:01:03: nielegalnych, czyli z lewego łoża było jeszcze więcej, to jest cała armia, ale książę.

00:01:07: Pretendent

00:01:08: do tron,

00:01:09: powiedzmy.

00:01:10: To jest rok-tysiąt, siedemdziesiedemdziesiąty piąty.

00:01:12: To jest śląski, zniemczony już całkiem piast.

00:01:16: Oni zresztą w ogóle bardzo szybko się zniemczyli.

00:01:19: Było generalnie także linia Kaliska i Poznańska.

00:01:23: To były, w skrócie mówiąc, kancelarje łacińskie i polskie.

00:01:27: A linie śląskie, wszystkie linie śląskie, to były kancelarje niemieckie.

00:01:32: Już Henryk Brodaty, który miał zażonę Jadwigę.

00:01:36: Później święto, to była Niemka.

00:01:38: Najpierw nie mówił po niemiecku Henryk pobożny, którego wszyscy znamy.

00:01:43: Nie Bolesław Kaliski tylko Henryk, ten z podwegnicy.

00:01:47: On był właściwie już zniemczony.

00:01:48: Cała ta skomplikowana mozaika, książunt śląskich już w XIII wieku była zniemczona.

00:01:56: No ale z tego też coś wynika dla obecności piastów w genach.

00:02:02: czy jak to pewnie powiedziano, bo podówczas w krwi współczesnych monarchów.

00:02:08: Może niektórym trudno to zrozumieć, ale krew piastowską mają dzisiaj król Danii Harald, król Belgii Filip, król Hiszpanii Filip, król Zjednoczonego Królestwa Karol, wielki książę.

00:02:23: Luxemburga, książę Liechtensteinu.

00:02:25: Jakieś

00:02:26: niewielkie procenty rozumiem

00:02:27: tej krwi.

00:02:28: No tak, ale oni wszyscy od pramatki pochodzą, a tą pramatką była Polka.

00:02:33: Może w tym sensie żart, to nie żart.

00:02:36: Pramatka wszystkich dynastii europejskich nazywała się Cymbarka, była księżną mazowiecką córką Siemowita IV.

00:02:46: Ten Siemowit IV wydał ją za... Habsburgów było dużo.

00:02:50: Za Habsburga, który nosił przy domek Żelazny, Ernst Żelazny.

00:02:55: I z tego związku piękny, podobno kobiety i bardzo silny, znamy jej wizerunek, urodził się między innymi dzieci.

00:03:04: milidziesięcioropułowa przeżyła Fryderyk III cesarz świętego cesarstwa rzymskiego narodu niemieckiego.

00:03:11: To jest ta linia austriacka, hiszpańska, która się potem rozchodzi, no bo im większy dom, tym miał mniejszy wybór.

00:03:20: Najlepiej byłoby, gdyby przedstawiciele domu panującego zawierali małżeństwa z przedstawicielami domu panującego, a nie, że tam z książężentami czy z chrabiami.

00:03:29: to się zdarzało, ale to bardzo rzadko to.

00:03:32: To była błędna droga.

00:03:33: Wobec tego dzisiaj możemy to śmiało udokumentować i to wszyscy wiedzą, że to w genealogiach, że od tej cymbarki mazowieckiej, której brat, nawiasobujący sprytna była bardzo, bo brata wylansowała jako duchownego.

00:03:47: On jest pochowany w katedrze w Wiedniu, w świętym szczepanie, albo w Stefanie, jak niektórzy mówią, tam jest jego nagrobek.

00:03:56: To jest jedyny Słowianin, jedyny Piast.

00:03:59: który leży w katedrze Wiedniu, no ale to ona jest tą, kiedyś mówiono pramatką, wszystkich dynastii, bo każdy wie, że Austria za jakiś czas będzie celowała w polityce matrimonialnej, żadna dynastia nie będzie prowadziła tak mądrej i tak szeroko rozgałęzionej polityki dynastycznej jak Habsburgowie.

00:04:26: Generalnie no to od Cymbarki i od jej męża, chodzi Frydoryk i od Frydoryka, Wszyscy Józef i wszyscy inni.

00:04:34: i od to Habsburg, i od to Habsburg, którego znałem, byłem na jego pogrzebie zresztą.

00:04:39: Nie tak dawno umarł, to on opowiadał, to był żart.

00:04:43: Proszę tego serio, nie brać choć wiem, że to jest nawet w Internecie.

00:04:47: Jakoś to się rozeszło, że habsburska warga, to nie za sprawą Witelsbachów, jak się do to uważało i jak się chyba powinno uważać, tylko za sprawą tej cymbarki, która podobno miała właśnie tą dolną szczękę tak wysuniętą.

00:05:02: Ale

00:05:02: mówił pan profesor, że to piękna kobieta była.

00:05:04: No piękna była kobieta i wszyscy tak uważali, piękna i silna.

00:05:09: No to, że urodziła tyle dzieci, to po pierwsze, kiedyś kobiety jednak umierały bardzo wcześnie.

00:05:14: W drugim połogu w trzecim są prawie każdy król miał trzy albo cztery żony.

00:05:19: No ale ona sobie jakoś rada dawała.

00:05:22: Są takie nawet dzieje bajeczne.

00:05:23: Ja nie mogę tego pokazać.

00:05:24: Jest taki obraz, jak jej mąż broni się przed niedźwiedziem.

00:05:28: Ona mu pomaga.

00:05:30: Ona mu pomaga stojąc, stojąc obok.

00:05:32: No więc w każdym razie to tak było z nią, ale może kiedyś to kogoś zainteresuje, że w ogóle piastówny, bardzo dobry kariery porobiły, będziemy mówić za chwilę o Kazimierzu Wielkim.

00:05:46: Małk to pamięta, naprawdę przejeżdżałem taką książkę, którą znam dobrze, bo Szczecinek, niewielkie miasto, ma swoją lżbietę.

00:05:57: Ona tam umarła.

00:06:01: Kazimierzowi Czówną, czyli córkę Kazimierza Wielkiego, księżny.

00:06:05: On ją wydał i to w okolicach pokoju z krzyżakami.

00:06:10: Za Bogusława V. Księciarz Szyścińskiego, mówiąc najkrócej, ale dlaczego tym mówię przy Kazimierz, no bo po pierwsze to już jest polityka Kazimierzowska, sprytna.

00:06:20: Jeśli chce kiedyś ewentualnie upomnieć o Pomorze, Kazimierz Wielki robi wszystko tak, że oddając nawet zastrzego, że on oddaja jakby nie na zawsze takie miał.

00:06:30: Jednak zacięcie dyplomatyczne, że rezygnował, ale nie na zawsze.

00:06:36: Chodzi o to, że ta Elżbieta, jego córka, która zmarła w wyniku ospy właśnie W tym szczecinku dzisiaj jest tam liceum imienia księżnej Elżbiety.

00:06:44: Miała córkę też Elżbiety i ta córka też.

00:06:47: Elżbieta została czwartą żoną Karola czwartego Luksemburga.

00:06:54: Przepominam, jeśli ktoś kocha pragę to wie, że Praga jest Karolińska, jest most Karola, tego Karola jest Uniwersytet.

00:07:02: Tego Karola, tego czwartego najwidniejszego Luksemburga wśród wszystkich Luksemburgów.

00:07:07: Ona była jego żoną.

00:07:08: Co więcej, ostatnią, co więcej.

00:07:12: Ona urodziła późniejszego cesarza Zygmunta, Luksemburczyka, na którym dynastię się skończyła.

00:07:18: No ale ona była czwartą żoną, trzecią żoną była Anna Świdnicka, też Piastówna i ta też urodziła syna Wacława.

00:07:26: Ten Wacław nie był wprawdzie cesarzem, ale był królem, bo to nie każdy Luksemburg był.

00:07:31: To tam historycy medievaliści wiedzą, że nie każdy Luksemburg był cesarzem, bo Jan na przykład nie był, był królem Czechi, był królem Niemiec, ale nie był cesarzem niemieckim.

00:07:41: Widzimy, że ta polityka matrymonialna, dynastyczna jest właściwie głównym lejd motywem polityki w ogóle.

00:07:48: A Kazimierz Wielki na starcie nie miał łatwo, by był młodszym dzieckiem łukietka i w dodatku chorowitym.

00:07:56: Chorowitym i powiedzmy sobie, to państwo łukietkowe za mocne nie było.

00:08:02: Jeśli po dwustu latach krajsze jednoczej i tak naprawdę dwie dzielnice są tacy, ja też do nich może należy, którzy uważają, że cała kultura polityczna Polski to jest kultura wielkopolsko-małopolska.

00:08:13: Wszystko jedno jest dodatkiem, jest jakąś deklinację o tych dwóch historii piastowskiej, jagiellońskiej.

00:08:19: Ale wiadomo, że Kraków już za piastów jest ważny, tak samo jak Poznań nie przestanie być ważny za... z Kazimierzem Wielkim jest ten problem, że ona się wydaje z innej bajki.

00:08:31: On jest tak bardzo różny, jednak od swojego ojca, jasne, jest też okrutnikiem i w ogóle to wszystko się tak niedobrze zaczyna dla niego, bo jest to historia, sensacja właściwie tamtej doby tego bardzo dziwnego wieku.

00:08:45: Skandal.

00:08:46: Tak, XIV, bo on się dopuszcza gwałtu na najpiękniejszej dwórce, swojej siostry, to się dzieje na Węgrzech.

00:08:54: Elbieta Łokietkówna najpewniej nastręczyła mu tę klare zach, no jej ojciec z rani łokietków, rani jej męża, następują represje okrutne, cała ta rodzina zostanie wymordowana przez bardzo wymyślne tortury, już nie będę o tym wszystkim opowiadać, ale to w całej Europie wtedy zrobiło wrażenie, zwłaszcza, że Kazimierz Wielki był już żanaty, już był mężem Aldony Andy z Litwy, no i zanim wrócił do Krakowa, no to wszystkie te okropieństwa oglądał, no ale potem kilka razy Kilka razy zachorował, kilka razy zachorował, ponieważ ani Aldona, ani Anna, ani następna jego żona z hessii, synów mu nie dały, no to powstawał problem, z którego my sobie dzisiaj sprawy nie zdajemy.

00:09:45: No bo czym by to się mogło skończyć?

00:09:47: No znowu jakimś rozbiciem.

00:09:50: I wtedy ten łokietek byłby taką przerwów historii pomiędzy rozbiciami.

00:09:56: Czyli

00:09:56: książę ta śląsty wzięliby swoje, wielkopolscy swoje.

00:09:59: Tak, oni

00:09:59: się już mało interesowali.

00:10:01: Oni się tak wkomponowali w Rzesze.

00:10:02: Zresztą tutaj możemy przypomnieć, że jak Karol IV Luksemburg zażonę brał Anna Świdnicką, cólkę Henryka Świdnickiego, to jednocześnie Ziemia Świdnicka przechodzi.

00:10:14: wchodziła w części na rzecz Luxemburgów.

00:10:16: Na tym te małżeństwa polegały, także właściwie Luxemburgowie.

00:10:20: w ten sposób też kawałek bawari zdobyli, no kawałek śląska zdobyli, a cały śląsk, co to dużo mówić, był wtedy zainteresowany tym, by pozostać, można powiedzieć, wrzeszy, a można powiedzieć, w Czechach.

00:10:31: Rozumiemy, że jedno i drugie jest prawidłowe, bo Czechy były fragmentem cesarstwa, a nie raz krótsze, jak był jednocześnie cesarzem.

00:10:46: Kazimierz Wielki niczego już nie odzyskiwał, poza drobiazgami, można powiedzieć, że tam niektóre rzeczy rzeczywiście dla mnie nawet miłe odzyska, bo Brachim i Czaplinek tam zaczął budować warownię na północnej granicy, sprowadził tęplariuszy, ale generalnie to on się skupił na polityce wewnętrznej i to jest też coś osobliwego w naszej historii, taki nierycerz.

00:11:07: taki polityk wewnętrzny, no budowniczy można by powiedzieć i prawodawca.

00:11:12: Jednak nie można mu tego odmówić, że te statuty piotrkowsko-wiślickie to za jego panowania, że to się jakoś unormowało, jakieś ujednolidziło dla Wielkopolski osobno, dla Małopolski osobno.

00:11:22: Proszę zobaczyć przez cały czas, bo ruszamy się pomiędzy Krakowem i Poznaniem czy Gnieznem.

00:11:29: No i to budowanie.

00:11:31: Trudno policzyć, czy tych zamków było pięćdziesiąt pięć, czy trochę więcej.

00:11:35: Na niektórzy mówią, że koło siedemdziesięciu.

00:11:36: Czasem to było tak, że był jakiś grud, który on teraz murem otaczał.

00:11:41: Ale faktem jest, że trochę tego pobudował.

00:11:44: Chociaż historycy tamtej doby mówią, że to był taki czas budowania wtedy i że no gdzie indziej po sąsiedzku.

00:11:53: Tyle samo mniej więcej wbudowano, więc to nie były takie specjalnie oryginalne.

00:11:56: No ale jednak, a poza tym, no ta jego polityka matrymonialna, ta jego niepokoje, te traktaty, żeby zapewnić sukcesję, przecież on ze strachu tak naprawdę zgodził się na to, że będzie Ludwik.

00:12:11: On się na to wcześniej zgodził, potem próbował tę umowę relatywizować.

00:12:15: Ludwik

00:12:16: Węgierski.

00:12:17: Ludwik Węgierski to powiedzmy wprost.

00:12:21: To był syn Szwagra.

00:12:22: Wszystko

00:12:23: zostało w rodzinie.

00:12:23: Wszystko zostało w rodzinie, ale niekoniecznie to była taka opcja, którą najbardziej odpowiadała, bo jednocześnie robił dużo, żeby było inaczej, zwłaszcza, że on miał synów i to czterech.

00:12:36: No ale jego przygody miłosne to osobna opowieść.

00:12:39: A jeszcze panie profesorze warto zwrócić uwagę, że ci nasi ostatni władzcy piastowscy zbliżają Polskę do Litwy, co było też takie trochę szukujące dla niektórych.

00:12:49: No do Litwy i w ogóle, zwłaszcza Kazimierz Przesuwa.

00:12:52: Wiecie się, mamy odejść od takich opowiastek dydaktycznych?

00:12:56: Historii zoficznie rzecz biorąca, nawet geopolitycznie rzecz biorąc.

00:13:01: Za Kazimierza Wielkiego zwłaszcza następuje coś, co jest mało piastowskie.

00:13:07: Piastowie byli zwróceni na zachód.

00:13:08: Śląscy od początku do końca.

00:13:10: Oni nie mieli innej orientacji.

00:13:12: Natomiast Kazimierz Wielki z powodów, o których długo by mówić, zainteresował się ruszą halicką.

00:13:18: Trochę wplątany przez interesy węgierskie, bo tej węgry się interesowały, Luksemburgowie się interesowali, Litwa się interesowała, więc z jakichś powodów.

00:13:26: W sumie może dodatnich.

00:13:28: Kto wie, zajął się, ruszał.

00:13:30: On ma duże zasługi dla miasta Lwowa, Kazimierz Wielki, ale od zachodu się odwrócił.

00:13:37: On, owszem, od północy to ten Kaszko Subski, którego usynowił, to jest bardzo dziwne, bo to był jego wnuka, ale jak córka zmarła, Elżbieta, na ospę, no to on wtedy usynowił, Kaszka, tam różne nadania poczynił, żeby Kaszko miał większe szanse na objęcie korony.

00:13:54: Nic tego nie

00:13:54: wyszło.

00:13:55: Nic tego nie wyszło, mimo że Jan Koszczankowa dużo robił.

00:13:59: dopuścił się przestępstwa, ten Jan Kosczonkowa, znany kronikarz, ale nic z tego nie wyszło, to mu się nie udało.

00:14:05: Natomiast, co dla jasienicy było ważne na przykład i co dla mnie, gdy wykładam historię idei, jest ważne, to ten odwrót od occidentalizmu, to zwrócenie polityki na wschód, które okazało się brzemienne wskutki, no bo zdajmy sobie sprawę.

00:14:23: Polityka Polska w coraz mniejszym stopniu będzie zwrócona na zachód, a w coraz większym stopniu na wschód.

00:14:30: Czyli wspomnianali twoi na przykład?

00:14:32: Tak, no to będzie uniazwitwo, ale wszystkie też kłopoty, które stąd się biorą, halić i wszystkie kłopoty, które stąd się biorą.

00:14:39: Niektórzy historycy, no także bohater moich wyobraźni, bohater mojej pierwszej książki, Stańczyk, profesor historii i prawa, Michał Bobrzyński uważał, że początek anomalii rozwojowej bierze się z tego odwrócenia Polski od zachodu ku wschodowi.

00:15:00: My wiemy, że wszystkie te nieszczęście, te wszystkie wojny, które nas tak potem wykańczały, mieliśmy nie przyjaciół już nie na zachodzie.

00:15:08: My nie wojowaliśmy z Niemcami, no z Krzyżakami, no to przez jakiś czas, ale my wojowaliśmy ze Szwecją, z Turcją i z Rosją, ale... Ten kierunek zaczyna się z jakaś mierza wielkiego, przypisywany jest jakieloną, że to oni nas wciągali w swojej interesy dynastyczne.

00:15:24: No skąd oni ląd?

00:15:24: rywalizując z Habsburgami i przegrywająca rywalizację.

00:15:27: Oni jakby wygrali z Luxemburgami, ale przegrali z Habsburgami.

00:15:31: Natomiast z perspektywy historii Polski to nie był dobry kierunek, bo pomnożyliśmy nieprzyjaciół.

00:15:40: Nie dobrze jest mnożyć nieprzyjaciół, ale byśmy pomnożyli, ponieważ wkrótce dojdzie do sytuacji.

00:15:45: której nie przyjaciele Litwy, a Litwa miała bardzo wielu nieprzyjaciół.

00:15:50: Moskwy przede wszystkim.

00:15:51: Stanął się naszymi nieprzyjaciółmi i cały ten ciężar kompleksu wschodniego straszliwie skomplikowany, do którego nie byliśmy przygotowani tak naprawdę.

00:16:00: No spadnie na nas.

00:16:01: Zapewne można powiedzieć nadal, że Polska Piastowska była pochylona na zachód, a Polska Jagiellońska wychyliła się nawet za nato, na wschód.

00:16:11: Ale warto pamiętać, ale warto pamiętać, że to stało się za ostatnie ostatniego piasta, a nie za pierwszego Jagielona.

00:16:17: Rok thysiąc trzysta siedemdziesiąty te date, chociaż nie mówimy w naszym cyklu o datach, przynajmniej nie wytłuszczamy ich, ale warto te date zapamiętać.

00:16:27: znacząca dość data, bo to jest ostatni rok panowania ostatniego piastowskiego króla.

00:16:32: Śmierć.

00:16:32: Śmierć opisywana zresztą.

00:16:34: Kto by chciał przeczytać, bo to jest po polsku, jest tłumaczone, to Jan Kozczanko opisuje śmierć z Kazimierza.

00:16:42: chociaż jego kronika właściwie jest poświęcona Ludwikowi, ale Jankos Czarnkowa, który dopuścił się, no musimy to powiedzieć, profanacji, bo wykradł... Niektóre precyzja z grobu Kazimierza Wielkiego dla dobra sprawy, jak potem tłumaczył, bo chciał nimi obdzielić Kaśka Subskiego, żeby mu ułatwić.

00:17:02: No to była taka walka przeciwko Andega Wenom, których on nie znosił, których się bał.

00:17:08: O których

00:17:08: powiemy wkrótce.

00:17:09: O których powiemy, ale miejmy to... poczucie właśnie, że śmierć ostatniego na tronie piasta była wstrząsem.

00:17:19: i dlatego przesadnie może bano się Ludwika Węgierskiego, no bo on nie piast.

00:17:25: Piastowi mieli poczucie, że ziemie polskie, niezależnie, że oni są na Śląsku czy na Mazowszu czy jeszcze gdzie indziej, to ich patrimoniu, to jest ich ojcowizna.

00:17:34: Wpuszczenie tutaj no dynastii jednak zupełnie inny obcej.

00:17:38: To nie chodziło o linie żeńską, chodziło o linie męską.

00:17:42: To nie jest dobry pomysł na Polska.

00:17:44: O Andy Gawennach opowiemy za dwa tygodnie.

00:17:46: profesor Waldemar Łazuga dzisiaj mówił o ostatnim piastowskim królu Kazimierzu Wielkim.

00:17:52: Bardzo dziękuję panie profesorze za rozmowę.

00:17:54: Dziękuję również.

00:18:01: Jeśli podobał się państwu ten odcinek podcastu, zachęcamy do obserwowania naszego kanału, dodania odcinka do swojej listy lub pozostawienia komentarza.

00:18:11: Zapraszamy też do słuchania programów Radio Poznań i na stronę www.radiopoznanfm.